⭐ Độc quyền tốt hay xấu? | Tabbicus

BETA

Command Palette

Search for a command to run...

Menu

Theme

Exclusive

#Business Strategy

#Business Strategy

+1

⭐ Độc quyền tốt hay xấu?

VI

VIET NGUYEN

12:27:58 14/09/2025

THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN VÀ THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH

Thị trường cạnh tranh và độc quyền khác biệt lớn nhất ở chỗ chi phối được giá bán sản phẩm.

Trong thị trường cạnh tranh, doanh nghiệp có thể bán bao nhiêu sản phẩm tùy ý tại một giá bán chung của thị trường, người bán đóng vai trò chấp nhận giá (price taker). Cạnh tranh ở đây được hiểu là mọi người đều được công bằng tham gia thị trường, có nhiều hàng hóa thay thế từ các doanh nghiệp khác nhau - "không có mợ thì chợ vẫn đông".
Ngược lại, độc quyền là chỉ có một nhà sản xuất duy nhất trên thị trường cung ứng một sản phẩm nhất định (do có năng lực sản xuất đặc biệt và duy nhất; được chính phủ ưu tiên hỗ trợ; có khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí rất thấp). Độc quyền có thể bán được số lượng lớn hàng hóa với một mức giá tự đặt ra (price setter).

Như vậy có phải một doanh nghiệp độc quyền trên thị trường là "bá đạo, vô địch thiên hạ"? hay nó được tạo ra vì một mục đích khác?

THUỐC ĐỘC QUYỀN (MONOPOLY DRUGS) VÀ THUỐC THAY THẾ (GENERIC DRUGS)

Thuốc tồn tại trong cả 2 cấu trúc độc quyền và cạnh tranh. Khi một công ty phát minh ra loại thuốc mới, bằng sáng chế có thời hạn sẽ trao cho công ty đó để bán loại thuốc này (thuốc độc quyền). Khi bằng sáng chế hết hạn, bất kỳ công ty nào cũng có thể sản xuất và bán thuốc đó (thuốc thay thế).

Trong thời gian độc quyền (hiệu lực của bằng sáng chế), doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận bằng cách sản xuất bao nhiêu tùy thích tại mức giá do họ tự đặt ra (thường cao hơn rất nhiều do các sản phẩm thông thường).

Khi bằng sáng chế hết hạn, các công ty khác nhanh chóng tham gia và bắt đầu bán các sản phẩm generic (sản phẩm có thành phần hóa học giống hệt thuốc độc quyền ban đầu) với mức giá thấp hơn nhiều so với giá độc quyền.

Xét góc độ người tiêu dùng, mức giá cao của thuốc độc quyền khiến cho nó trở nên kém hấp dẫn. Nhiều người chỉ trích độc quyền vì "trục lợi" từ công chúng. Tuy nhiên xét theo góc độ kinh tế học, lợi nhuận độc quyền "không nhất thiết" là vấn đề đối với xã hội.

Theo đó, khi người tiêu dùng trả thêm 1 đồng do giá độc quyền cao, họ mất đi 1 đồng nhưng nhà sản xuất lại được thêm đúng 1 đồng. Sự chuyển giao này nhìn rộng ra không làm thay đổi tổng thặng dư của toàn nền kinh tế nói chung mà chỉ thay đổi cách phân chia lợi nhuận giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất. Nói cách khác, độc quyền không làm "chiếc bánh nền kinh tế " nhỏ đi, mà chỉ chuyển phần bánh này từ người này sang người khác.

Mặt khác, một doanh nghiệp để duy trì quyền lực thị trường phải chi thêm chi phí để duy trì vị thế (phí vận động hành lang, chi phí "chìm"...) thì một phần lợi nhuận được chuyển giao nói trên sẽ được dùng cho các chi phí này (giả sử kịch bản người chủ doanh nghiệp độc quyền này là người nhân từ!).

=> Như vậy, vấn đề độc quyền không có câu trả lời đúng hay sai. Mấu chốt ở chỗ người nhận định đứng dưới gốc độ nào (người tiêu dùng hay người sản xuất, lợi ích chung hay lợi ích riêng) để có câu trả lợi phù hợp.

Trong kinh tế học, không có vấn đề nào là màu trắng hay màu đen, chỉ có "màu xám!"

Chúc các bạn đọc cuối tuần vui vẻ!

Comments (10)

Recent Publicus

Opinion

Khi "Nhà" Buộc Phải Thực Dụng Để Sinh Tồn

Tu Anh Le

Editorial

Superhero Fatigue Is Real. And It Might Be Warhammer 40K’s Moment.

Tu Anh Le

Analysis

The $15 Watch at the End of History

Fusionorum

Editorial

Mọi thứ là một giấc mơ....

Tu Anh Le

Analysis

If Red Bull Succeeds With Its Engine, Cars May No Longer Be Out of the Question

Fusionorum

Editorial

Có những người không rời đi ngay lập tức

Something